
บิดเบี้ยวโดยตั้งใจ —— Furuta Oribe กับความงามของ hachō การแหกกรอบ
Gallery Son Journal · ว่าด้วย Mino ในยุค Momoyama และผลงานของ Kato Takaya
ลองนึกภาพ chawan ที่ไม่กลม ผนังถ้วยถูกกดและถูกดึงจนหลุดจากวงกลม ขอบถ้วยขึ้นลงราวสันเขา รูปทรงนั้นแทนที่จะเป็นวงกลม กลับใกล้เคียงกับรองเท้าเก่าที่สวมจนคุ้นเท้า สี่ร้อยปีก่อน นี่คือสิ่งที่สั่นสะเทือนความรู้สึก — และเป็นความตั้งใจ นี่คือ Oribe และชายผู้อยู่เบื้องหลังมัน คือผู้ที่รู้กฎเกณฑ์ทั้งหมดดี แล้วจึงแหกมันโดยรู้ตัว
ศิษย์ของ Rikyū ผู้รู้เรื่องชาที่แหวกแนว
Furuta Oribe (ชื่อจริง Furuta Shigenari, 1544–1615) เป็นทั้งนักรบ เป็น daimyō และเป็นผู้รู้เรื่องชา เขารับใช้ Oda Nobunaga และ Toyotomi Hideyoshi ศึกษาวิถีแห่งชากับ Sen no Rikyū และได้รับการนับเป็นหนึ่งใน “เจ็ดศิษย์เอกของ Rikyū” หลัง Rikyū จากไป Oribe กลายเป็นผู้รู้เรื่องชาอันดับหนึ่งของแผ่นดิน และเป็นผู้สอนชาแก่โชกุนคนที่สองแห่งตระกูล Tokugawa คือ Hidetada ในบรรดาศิษย์ของเขามี Kobori Enshū และ Hon'ami Kōetsu เล่ากันว่า Rikyū เคยสอน Oribe ว่า อย่าทำสิ่งเดียวกับที่คนอื่นทำ และ Oribe ก็ใช้ชีวิตตามคำนั้นอย่างกล้าหาญยิ่งกว่าใคร
ความเคลื่อนไหว ตรงข้ามกับความนิ่ง
ขณะที่ Rikyū ยกย่องความสงบ ความเรียบง่าย และความงามอันแห้งผาก สิ่งที่ Oribe นำเข้ามาสู่ชาคือความเคลื่อนไหว สีสันกล้าหาญ — สีเขียวสดที่เกิดจากทองแดง รูปทรงบิดเบี้ยว ขอบถ้วยที่ไหวพลิ้ว และมีความต่างข้อหนึ่งที่ชี้ขาด Rikyū ชื่นชมความไม่สม่ำเสมอที่ไฟทิ้งไว้โดยบังเอิญ ส่วน Oribe ก้าวไปไกลกว่านั้น เขาบิดภาชนะด้วยมือของตนเอง ขณะที่ดินยังนุ่ม เขากด บีบ และปาดด้วยไม้ปาด เพื่อทำลายรูปทรงโดยตั้งใจ chawan ทรง kutsu-gata ที่เกือบเป็นสามเหลี่ยม คือขีดสุดของสิ่งนี้ — บางใบบิดเบี้ยวเสียจนแม้แต่การตีชาก็ยังยาก
hachō —— การแหกกฎเกณฑ์
นี่ไม่ใช่เพียงความหยาบ “hachō” คือการจงใจทำลายจังหวะที่เรียบร้อย ณ ที่ซึ่งกฎเข้มงวดที่สุดนั่นเอง การแหกกฎจึงมีความหมายรุนแรง ท่ามกลาง chanoyu อันเคร่งครัดในมารยาท ความบิดเบี้ยวของ Oribe คือคำประกาศอันกล้าหาญถึงเสรีภาพ และการเป็นตัวของตัวเอง ไม่ใช่ความสะเพร่า แต่คือผู้ที่รู้จักรูปทรงอย่างถ่องแท้ แล้วจึงทำลายมันด้วยความรู้ เพราะเช่นนั้น ตรงนั้นจึงเกิดความเคลื่อนไหว ความไม่คาดฝัน และสีหน้าที่มีชีวิต

Kato Takaya กล่าวว่า “การบิดให้เบี้ยวโดยตั้งใจ เป็นเรื่องยากที่สุด จะทำลาย ก็ต้องมีพลังที่จะทำให้เรียบร้อยเสียก่อน สิ่งที่ถูกทำลายโดยไม่รู้จักรูปทรง ก็เป็นแค่ของบิดเบี้ยวเท่านั้น ความบิดเบี้ยวของ Oribe มีกระดูกสันหลัง มีฝีมือที่แน่นอนสำหรับการแหกกรอบอยู่ในนั้น”
ไฟอีกกองหนึ่งของ Mino
Oribe เป็นเครื่องปั้นดินเผาของ Mino เกิดจากเตาเผาในกิฟุแห่งเดียวกับ Shino และ Seto-guro ยิ่งไปกว่านั้น Oribe-guro ซึ่งเคลือบดำทั้งใบ ถูกเผาด้วยวิธี “ดึงออกจากเตาแล้วทำให้เย็นลงอย่างฉับพลัน” เช่นเดียวกับ Seto-guro ทุกประการ แล้วจึงให้รูปทรงที่บิดเบี้ยวแก่มัน Shino, Seto-guro, Ki-Seto, Oribe — Mino ในยุค Momoyama ให้กำเนิดพี่น้องทั้งสี่นี้ อนึ่ง ความเชื่อมโยงระหว่างตัว Oribe กับเครื่องปั้น Oribe นั้น แม้ในหมู่นักวิชาการก็ยังมีหลายทฤษฎี Oribe ไม่ใช่ช่างปั้น แต่เป็นนักรบและผู้รู้เรื่องชา แทนที่จะปั้นด้วยตนเอง เขาใกล้เคียงกับ “ผู้มีตาถึง” ที่ชี้นำเตาเผาของ Mino และแสดงรสนิยมของตนมากกว่า กระนั้น สุนทรียะอันกล้าหาญนั้นก็ยังคงอยู่พร้อมกับชื่อของเขา (พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทันในนิวยอร์ก ก็เคยจัดนิทรรศการที่มี Oribe เป็นแก่นเรื่อง)

Kato กล่าวว่า “ผมเผา Shino และ Seto-guro แต่บางครั้งก็รู้สึกเองว่า ภาชนะของผมไม่ได้เงียบสงบเพียงอย่างเดียว บางทีก็ลองซ้อนเคลือบเหล็กลงบน Shino หรือลองเขย่ารูปทรงเล็กน้อย ในเวลาเช่นนั้น ผมคิดว่าผมกำลังถูกผลักหลังเบา ๆ จากสิ่งที่ชายชื่อ Oribe ได้ทำให้เห็นเมื่อสี่ร้อยปีก่อน บนดิน Mino ผืนเดียวกันนี้ ความนิ่งกับความเคลื่อนไหวไม่ได้ขัดแย้งกัน มันคือมือทั้งสองข้างของประเพณีเดียวกัน ยิ่งรู้จักข้างหนึ่งลึกซึ้งเท่าใด ก็ยิ่งมองเห็นความน่าทึ่งของอีกข้างหนึ่งได้เท่านั้น”
การทำให้เรียบร้อย กับการแหกกรอบ
ในที่สุด Oribe ขัดแย้งกับอำนาจในยุคของตน และในปี 1615 เขาได้รับคำสั่งให้ทำ seppuku และจากไปโดยไม่กล่าวคำแก้ต่างแม้แต่คำเดียว ทว่าจิตวิญญาณแห่ง hachō ของเขายังคงมีชีวิตอยู่ในภาชนะ

Kato Takaya กล่าวทิ้งท้ายว่า “การทำให้เรียบร้อยและการแหกกรอบ มีรากเดียวกัน คือการเข้าใจรูปทรงจากใจจริง ผมเองก็ทำลายรูปทรงเมื่อถึงเวลาที่ต้องทำ แต่ผมเคารพอย่างลึกซึ้งต่อบรรพชนผู้มีความกล้าที่จะแหกกรอบโดยตั้งใจ ท่ามกลางมารยาทเมื่อสี่ร้อยปีก่อน เพราะเสรีภาพของภาชนะ คือสิ่งที่คนเหล่านี้ขยายให้เราด้วยการเอาชีวิตเข้าแลก”
สามารถชม Shino และ Seto-guro ของ Kato Takaya ได้ที่ Gallery Son

