สีดำที่ดึงออกจากไฟในชั่วพริบตา —— Seto-guro คืออะไร

Gallery Son Journal · ว่าด้วย Seto-guro และผลงานของ Kato Takaya

เครื่องปั้นดินเผาส่วนใหญ่ เมื่อปิดเตาแล้ว จะใช้เวลามากกว่าหนึ่งวันค่อย ๆ เย็นตัวลง ทว่ามีภาชนะชนิดหนึ่งที่ถือกำเนิดด้วยวิธีตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง มันถูกช่วงชิงออกจากไฟในวินาทีที่ร้อนแรงที่สุด และเย็นตัวลงภายในไม่กี่วินาที สีดำของมันไม่ใช่สิ่งที่ทาลงไป หากเป็นสิ่งที่ถูกจับเอาไว้ นี่คือ Seto-guro —— chawan สีดำสนิทที่ถือกำเนิดขึ้นในเตาเผาแห่ง Mino เมื่อสี่ร้อยปีก่อน

Hikidashi-guro —— สีดำที่ดึงออกจากไฟ

Seto-guro มีอีกชื่อหนึ่งว่า hikidashi-guro (“สีดำที่ดึงออกมา”) เพราะในขณะที่เตายังลุกโชนเป็นสีแดง เมื่ออุณหภูมิขึ้นถึงจุดสูงสุด —— ราวหนึ่งพันสองร้อยองศา —— ช่างปั้นจะใช้คีมเหล็กดึงภาชนะออกมาทางช่องเล็ก ๆ ที่ผนังด้านข้างของเตาในชั่วพริบตานั้นเอง ช่องเล็ก ๆ นั้นเดิมทีมีไว้สำหรับมองดูว่าการเผาดำเนินไปเช่นไร มีการเล่าขานกันว่า วันหนึ่ง สีดำสนิทได้ถือกำเนิดขึ้นจากรูที่เจาะไว้เพียงเพื่อชะโงกมองนั่นเอง ภาชนะที่ถูกดึงออกมาจะถูกจุ่มลงในน้ำทันทีให้เย็นตัวอย่างฉับพลัน เคลือบที่ใช้คือเคลือบ oni-ita ซึ่งมีธาตุเหล็กอยู่มาก ในชั่วขณะที่ถูกดึงออกจากไฟและเย็นตัวลงอย่างกะทันหันนั้น ธาตุเหล็กจะถูกตรึงไว้เป็นสีดำลึกที่ราวกับจะดูดสายตาเข้าไป

Kato Takaya กล่าวว่า “ในเตาหนึ่งใส่ได้อย่างมากสามใบ ปกติแล้วสองใบ และในจำนวนนั้น ใบที่ได้ถือกำเนิดเป็น Seto-guro มีเพียงใบเดียว ทุกอย่างถูกตัดสินในวินาทีที่คีมจับภาชนะไว้ ถ้ามือสั่น ก็จบเพียงเท่านั้น”

สีดำที่ตัดสินในชั่วพริบตา

เหตุใดจึงต้องดึงออกมาแล้วทำให้เย็นอย่างฉับพลัน หากปล่อยให้ภาชนะเย็นตัวลงช้า ๆ ภายในเตา เคลือบเหล็กชนิดเดียวกันจะกลายเป็นสีน้ำตาลอมแดง สีดำสนิทไม่อาจเกิดขึ้นอย่างเชื่องช้า มีเพียงเมื่อแยกภาชนะออกจากไฟในจุดที่ร้อนที่สุด แล้วทำให้เย็นลงในคราวเดียวเท่านั้น สีดำนั้นจึงจะถูกจับเอาไว้ได้ และความต่างของอุณหภูมิอันรุนแรง ยังทำให้เกิด kannyū หรือรอยแตกลายละเอียดแล่นไปทั่วผิวเคลือบ ไม่มีโอกาสทำใหม่ เปิดเตา ดึงออกมา ทำให้เย็น —— ลำดับนี้คือการตัดสินใจเพียงครั้งเดียว ที่ไม่อาจย้อนกลับได้

สีดำที่ Rikyū รัก

ในยุคที่มีเพียงสีดำอมแดงเท่านั้น สีดำอันลึกและงดงามของ Seto-guro เป็นที่ชื่นชมยินดีในหมู่ผู้รู้เรื่องชา chawan Seto-guro ที่มีชื่อว่า Oharagi（小原木）ซึ่งเล่ากันว่า Sen no Rikyū เคยรักและครอบครอง ปัจจุบันยังคงสืบทอดอยู่ที่ Fushin’an แห่งสำนัก Omotesenke ในฐานะสมบัติทางวัฒนธรรมสำคัญ เรียบง่าย เงียบสงบ ปราศจากการปรุงแต่ง —— ความงามที่ Rikyū ถือเป็นยอดสุดของ wabi สถิตอยู่ในสีดำนี้ วิธีดึงภาชนะออกจากไฟเพื่อให้ได้สีดำเช่นนี้ ยังเชื่อมโยงถึงสีดำของ chawan Raku ด้วย สีดำของ Raku ซึ่งเป็นที่รู้จักทั่วโลก กับ Seto-guro นี้ ต่างใช้วิธีจัดการกับไฟแบบเดียวกัน จึงอาจเรียกได้ว่าเป็นภาชนะพี่น้องกัน รูปทรงก็เป็นเอกลักษณ์เช่นกัน ในยุคที่ chawan ทรงกลมเป็นเรื่องปกติ Seto-guro กลับมี kodai เตี้ย ทรงครึ่งกระบอก หนักแน่นและทรงพลัง ขอบปากขึ้นลงเป็นคลื่นวาดเส้น “ทางเดินบนภูเขา” พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทันในนิวยอร์กเก็บรักษา chawan Seto-guro แห่งยุค Momoyama ที่มีชื่อว่า Tettsui（鉄槌）ไว้

ขาวกับดำ —— Shino กับ Seto-guro

Shino กับ Seto-guro คือภาชนะคู่ ที่ถือกำเนิดจากไฟแห่ง Mino เดียวกัน สีขาวของ Shino เย็นตัวลงอย่างช้า ๆ และรอคอยสิ่งที่ไฟจะมอบให้ สีดำของ Seto-guro ถูกช่วงชิงออกจากไฟ และจับเอาไว้ในชั่วพริบตา สีขาวที่ได้รับ กับสีดำที่ช่วงชิงมา ทั้งสองล้วนเลือนหายไปครั้งหนึ่งเมื่อเข้าสู่ยุค Edo และทั้งสองล้วนถูกปลุกให้ฟื้นคืนในช่วงต้นยุค Shōwa เมื่อ Arakawa Toyozō สร้างเตาขึ้นข้างซากเตาโบราณแห่ง Mino และทั้งสองล้วนได้รับการสืบทอดจากมือสู่มือของศิลปินผู้สืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมที่ยังมีชีวิตอยู่ (Living National Treasure) —— Shino โดย Suzuki Osamu และ Seto-guro โดย Kato Kōzō Kato Takaya ได้มีโอกาสสัมผัสคำสอนของทั้งสองท่านโดยตรง และปัจจุบันถือทั้งสีขาวและสีดำไว้ในมือของเขา

Kato กล่าวว่า “Shino คือภาชนะแห่งการรอคอย Seto-guro คือภาชนะแห่งการตัดสินใจ ใบหนึ่งฝากไว้กับไฟ อีกใบหนึ่งช่วงชิงมาจากไฟ ดูเหมือนตรงข้ามกัน แต่ทั้งสองอย่าง ท้ายที่สุดแล้วก็อยู่ที่การเชื่อในไฟ”

ไฟที่มีเพียงครั้งเดียว

ใน chawan Seto-guro หนึ่งใบ มีชั่วขณะที่จะไม่หวนกลับมาอีกถูกเก็บงำไว้ทั้งอย่างนั้น สีดำนั้นคือร่องรอยของการตัดสินใจเพียงครั้งเดียว โดยปราศจากความลังเล

Kato Takaya กล่าวทิ้งท้ายว่า “ตอนที่คีมจับภาชนะและดึงออกจากไฟ ไม่มีความลังเลอีกแล้ว ถ้าลังเล สีดำจะขุ่น ทำมาสี่สิบปี จนถึงวันนี้ ชั่วขณะนั้นก็ยังเป็นชั่วขณะที่น่าเกรงขามที่สุด และงดงามที่สุด ผมเชื่อในไฟ แล้วขยับมือ เพียงเท่านั้น”

สามารถชม Seto-guro ของ Kato Takaya ได้ที่ Gallery Son